ỨNG DỤNG CHUYỂN ĐỔI SỐ VÀ CÁC NỀN TẢNG SỐ TRONG BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA, CON NGƯỜI LẠNG SƠN

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra sâu rộng, chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu tất yếu đối với hoạt động quản lý nhà nước mà còn mở ra những phương thức mới trong bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Đối với tỉnh Lạng Sơn – vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và là nơi hội tụ bản sắc của nhiều dân tộc anh em – việc ứng dụng chuyển đổi số và các nền tảng số có ý nghĩa quan trọng trong gìn giữ di sản, lan tỏa các giá trị văn hóa, xây dựng hình ảnh con người Xứ Lạng trong thời đại số.

Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa không đơn thuần là số hóa dữ liệu, hiện vật hay tư liệu lịch sử, mà còn là quá trình ứng dụng công nghệ để đổi mới phương thức quản lý, bảo tồn, quảng bá và khai thác các giá trị văn hóa. Đây là cơ hội để đưa văn hóa đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ; đồng thời tạo động lực phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế số địa phương.

Thực trạng ứng dụng chuyển đổi số và các nền tảng số trong lĩnh vực văn hóa tại Lạng Sơn

Những năm gần đây, tỉnh Lạng Sơn đã quan tâm triển khai nhiều nhiệm vụ chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch, bước đầu đạt được những kết quả tích cực. Công tác số hóa dữ liệu văn hóa từng bước được thực hiện; nhiều tư liệu, hình ảnh, hiện vật, lễ hội truyền thống, làn điệu dân ca, dân vũ được lưu trữ dưới dạng dữ liệu điện tử, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác bảo quản, nghiên cứu và khai thác.

Nhiều di tích lịch sử, văn hóa và điểm du lịch đã ứng dụng mã QR để cung cấp thông tin cho du khách như Chùa Tam Thanh, Đền Mẫu Đồng Đăng, Đền Kỳ Cùng, Bảo tàng Lạng Sơn, Bảo tàng Bắc Sơn, Cửa khẩu Quốc tế Hữu Nghị và một số điểm du lịch tiêu biểu khác. Việc tích hợp thông tin số giúp du khách dễ dàng tiếp cận thông tin về lịch sử, kiến trúc, giá trị văn hóa của di tích thông qua điện thoại thông minh.

Các nền tảng số, mạng xã hội và cổng thông tin điện tử ngày càng được khai thác hiệu quả trong công tác tuyên truyền, quảng bá văn hóa. Nhiều chương trình nghệ thuật, lễ hội truyền thống, hoạt động văn hóa tiêu biểu được ghi hình, phát trực tuyến trên các nền tảng số, góp phần mở rộng phạm vi tiếp cận công chúng trong và ngoài tỉnh.

Thực hiện Đề án chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, tỉnh Lạng Sơn đang từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa số, hình thành nền tảng quản lý, khai thác và quảng bá tài nguyên văn hóa trên môi trường số. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển hệ sinh thái văn hóa số trong tương lai.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn một số khó khăn, hạn chế. Hạ tầng công nghệ thông tin ở một số địa phương chưa đồng bộ; nguồn lực đầu tư cho số hóa di sản còn hạn chế; cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa được kết nối liên thông; đội ngũ nhân lực am hiểu cả văn hóa và công nghệ số còn thiếu. Bên cạnh đó, nhiều di sản văn hóa phi vật thể, tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống chưa được số hóa đầy đủ, tiềm ẩn nguy cơ mai một theo thời gian.

Vai trò của các nền tảng số trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, con người Lạng Sơn

Các nền tảng số đang tạo ra những phương thức mới trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Thông qua công nghệ số, các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể có thể được lưu trữ lâu dài dưới nhiều hình thức như hình ảnh, video, âm thanh, dữ liệu 3D hoặc thực tế ảo, góp phần hạn chế nguy cơ thất lạc, hư hỏng tư liệu.

Đối với công tác quảng bá, các nền tảng số cho phép giới thiệu văn hóa, du lịch và con người Lạng Sơn đến đông đảo công chúng trong nước và quốc tế với chi phí thấp, tốc độ lan tỏa nhanh và khả năng tương tác cao. Những sản phẩm truyền thông số như video ngắn, triển lãm trực tuyến, bảo tàng số, bản đồ số du lịch hay tour tham quan thực tế ảo đang trở thành xu hướng mới trong quảng bá văn hóa.

Chuyển đổi số cũng tạo điều kiện để cộng đồng tham gia tích cực vào quá trình bảo tồn và sáng tạo văn hóa. Người dân, nghệ nhân, văn nghệ sĩ có thể chia sẻ, lưu giữ và quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống thông qua các nền tảng số; đồng thời kết nối với công chúng, mở rộng không gian sáng tạo và phát triển các sản phẩm văn hóa đặc trưng.

Định hướng và giải pháp đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa

Để phát huy hiệu quả vai trò của chuyển đổi số và các nền tảng số trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, con người Lạng Sơn, cần tập trung thực hiện một số giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế, chính sách về chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa: Tiếp tục triển khai đồng bộ các quy định liên quan đến dữ liệu số, quyền sở hữu trí tuệ, bản quyền và an toàn thông tin; khuyến khích xã hội hóa, hợp tác công – tư và thu hút nguồn lực đầu tư cho các dự án chuyển đổi số văn hóa.

Thứ hai, xây dựng hạ tầng số và cơ sở dữ liệu văn hóa đồng bộ: Ưu tiên số hóa các di sản văn hóa tiêu biểu, xây dựng kho dữ liệu số dùng chung, bảo đảm kết nối liên thông giữa các cơ quan, đơn vị; từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu văn hóa số của tỉnh.

Thứ ba, phát triển các nền tảng số phục vụ quảng bá văn hóa: Đẩy mạnh ứng dụng mạng xã hội, nền tảng truyền thông số, bảo tàng số, triển lãm trực tuyến, du lịch thông minh và công nghệ thực tế ảo nhằm nâng cao trải nghiệm của người dân và du khách.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực số trong lĩnh vực văn hóa: Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa; nâng cao năng lực quản trị dữ liệu, truyền thông số và ứng dụng công nghệ mới; khuyến khích nghệ nhân, văn nghệ sĩ, thanh niên tham gia sáng tạo nội dung số về văn hóa dân tộc.

Thứ năm, triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số theo từng lĩnh vực chuyên ngành: Đối với di sản văn hóa, ưu tiên số hóa di tích, bảo vật, lễ hội, làn điệu Then, Sli, Lượn, tri thức dân gian và xây dựng bản đồ số di sản văn hóa Lạng Sơn. Đối với nghệ thuật biểu diễn, văn học nghệ thuật, thư viện và bảo tàng, đẩy mạnh số hóa tư liệu, xây dựng không gian trưng bày, biểu diễn trực tuyến và phát triển các sản phẩm văn hóa số. Đối với văn hóa các dân tộc thiểu số, chú trọng số hóa ngôn ngữ, chữ viết, phong tục, tập quán, nghề thủ công truyền thống, góp phần bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa trên môi trường số.

Chuyển đổi số và các nền tảng số đang mở ra những cơ hội mới trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Đối với Lạng Sơn, việc ứng dụng hiệu quả công nghệ số không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống mà còn nâng cao hiệu quả quảng bá hình ảnh quê hương, con người Xứ Lạng; thúc đẩy phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế số.

Với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy, chính quyền cùng sự tham gia tích cực của cộng đồng, doanh nghiệp, nghệ nhân và văn nghệ sĩ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa sẽ tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, con người Lạng Sơn trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

    Du khách quét mã QR tại Chùa Tam Thanh

 

Cán bộ Thư viện tỉnh quản lý sách bạn đọc qua ứng dụng phần mềm

Lạng Sơn là một trong những tỉnh đầu tiên triển khai lắp đặt mã QR trên các biển tên đường phố, di tích, danh lam thắng cảnh